L I B R I  I  DYTË
 

 F A M I L J A.


 KRYE I DYTË
 NDERTIMI I FAMILJES.
 
 NYE I NANDËT.
 
 Familja e kuptueme në vedvedi..

§. 18. Percaktimi i familjes.
Familja asht nji të mbledhun gjymtyrësh, të cilët gjallisin nen nji kulum, qellimi i të cillvet asht të shtuemt e gjindes nper mjet të martesës, të mkanbuent e tyne kah zhdrivillimi i shtatit e kah zhvillimi i mendes e i shises.
 
 
§. 19. Pjestarët e Familjes.
Familjen e perbajn gjindja e shpis; si të shtohen këta, dahen në vllazni, vllaznija në gjini, gjinija në fise, fiset në flamur e të gjith zbashku permblidhen në nji Familje ma të hapët, e cila quhet Kom, e kan nji atme, nji gjak, nji gjuhë, e doke.
 
§. 20. Tagri, perlimi e detyra e të zot’t të shpis.
Mbas Kanunit, sundimi i shpis i perket ma të vjetrit nen kulm të shpis a se vllaut të parë; po s’paten ato veti , qi duhen per me krye ket zyre si e lyp detyra, atbotë zgidhet kuvendisht prej shpjakve njaj, qi të jet ma i meqem, i urtë e ma kujdestar.
 
Zot shpije mundet m’u ba edhe njeri i pamartuem.
I zoti i shpis ka tager:
 
 1)  me ndejë në krye të vendit në shpi të vet, edhe pse gjinden ma të vjerer se ky në shpi;
 2)  mbi armët e veta, edhe njiqind qese n’i bashin; mbi kal të shalës; mbi shtrojë e mblojë të veten; mbi veglat e kafes, e këto sende as kunaja e dahes s’i pershin;
 3)  mbi fitime të gjindes së shpis, të rrogës a të falmeve;
 4)  me ble, me shitë e me ndrrue tokë, si arë, livadhe, xana (ograja), prozhme, rendin e vadës gja të gjalla e remet;
 5)  me dhanë e me merrë uha e me hi dorzanë;
 6)  me ndreqë shpija, ksolla vithna, etj;
 7)  me çue në punë a në shtek gjinden e shpis;
 8)  me çue gjinden e shpis per puntorë uha a edhe fjal;
 9)  mbi venë e raki, a me ble a me shitë a me dhanë uha;
10) me ndeshkue gjinden e shpis, kur kur mos të hecin si e
lypë e mara e shpis.
 
Ndeshkimet jan njikëto:
 
 a) Me lanë pa hanger
 b) Me u hjekun armët e krahit a të brezit per nji a dy javë;
 c) Me lidhë a me burgosun në shpi;
 d) Kryekcyemin me e da shpijet me pjesë, qi i perket, per me shporrë shnerzimin e rrezikun.
 
10) Me hi dorëzanë kush i shpis pertej se i ban arma; me shitë, me ble a me ndrrue gja pa leje të zot’t të shpis, ka tager mos mu pergjegjë, se Kanuja s’e xen per të zakonshme as të shitmen, as të blemen as të ndrruemen e as dorëzanin këso dore, e çdo send a gja do të shkembet, se a’ba pa leje të zot’t të shpis.
 
§. 21. Perlimi e detyra e të zot’t të shpis.
 
 1)  Mu perkujdesë per të marët e gjindes e të shpis;
 2) Me mbajt në fre gjinden e shpis të mos t’i sjellin ndo’i dam a rrenim;
 3) Me pri ma i pari në punë qi i perkasin vehtjes së tij;
 4) Me mbajtë sy mbi tokët, të mos të jesin djerr; mbi tufë të gjas s’gjallë, të mos praptohet e mara e sajë;
 5) Me punue me mend e urti merenda e jashta shpijet e të mos t’a çoj rrenimi e fika shpin;
 6) M’u perkujdesë per veshë e mbathë të gjindes së shpis prej fitimeve të shpis;
 7) Me mbajtë udhen e drejtsis në shpi, e mos me i a mbajtë krahin ma teper njanitt se tjetrit;
 8) M’u ble armët djelmvet, kur të shofë se janë ba per to.
 
§. 22. Tagri i së zojës së shpis.
E zoja e shpis ka tager:
 
 1) Mbi të gjtha sendet, qi bahen në shpi;
 2) Me dhanë a me lypë uha miell, bukë, krypë, djath, e tlyen ;
 3) Me i urdhnue grat e shpis, me i çue per ujë, per dru, m’u çue bukë puntorvet, me ujët (me vaditë), me bajtë pleh, me korrë e me mihë a me qirue.
 
§. 23. Perelimi i zojës së shpis.
E zoja e shpis ka:
 
 1) Me ba gati mjesditen e darken, me zie, me ndreqë tryezen e me da haenat;
 2) Me i a vu menden bylmetit të mos të shkoj dam ;
 3) Mos me shitë, a me ble a me ndrrue gja pa leje të zot’t të shpis. E zoja e shpis s’gatuen, s’shkon per ujë, s’ban dru, as pleh, as me ujët as me korrë a me qirue, as bukë m’u çue puntorvet;
 4) Me shikue drejtsin në të ndrequn të gjindes e të fmive të shpis; mos me i a mbajtë krahin kuej ma teper se tjetrit;
 5) E zoja e shpis do të përkujdeset per fmi, sa të jen në punë grat.
 
§. 24. Tagri i gjindes së ships.
Gjindja e ships ka tager:
 
 1) Me hjekë të zo’n e ships per në pashin se nuk punon per të marët e shpis a i çon kah fika;
 2) Me hjekë të zojen e shpis, per n’u raftë per sysh se bracnon, a shet gja tinëz – edhe nji kokerr voejet me kenë – a n’u mbajtë krah fmivet të vet ma teper se të tjervet.
 3) Mbi armët e veta seicili; munden me shitë, me ndrrue, a me lanë peng, porse s’kan tager me lypë tjetren në shpi;
 4) Mbi qe ka tager bulku, qi i nget: me i ndimue kuej a uha a falë pa pasë nevojë per leje të zot’t të shpis;
 5) Mbi tuf dhensh ka tager bariu, qi i ruen; i zoti i shpis s’ka tager me i u perzie në ket zyre; para se të shes gja a të prese ndo’i kambë berri, bariut do t’i thotë, e ky e din se çë fare berri a lope asht per t’u hjekë.
 
§. 25. Perlimi i gjindes së ships asht:
 
 1) Mos me hi dorzanë pa leje të zot’t të shpis ;
 2) Munden me hi dorëzanë edhe pa e pvetë të zo’n e shpis, porse per aq, sa u ban arma, se kjo asht e vehtja;
 3) Nuk munden me i shkue kuej per puntorë pa leje të zot’t të shpis
 4) Nuk munden me shit as me ble as me ndrrue gja;
 5) Gjindja e ships nuk munden me mundshtue të zo’n e shpis në punët e shpis a të krahit;
 6) Me ndigiue, e me shkue gjithkund t’urdhnoje i zoti i ships;
 7) Kuj t’i a njese gishtin i zoti i shpis me dal n’ushtri, do të dale;
 8) Granija janë në detyrë me punue per shpi; po u teproj koha, si të lirohen prej punve të shpis, munden me ba punë doret të vetat.
  
NYE I DHETËT.
Familja e kuptueme në Katund e në Flamur.
 
§. 26. Tagri i Familjes.
 
 1) Ka tager e za në kuvend të katundit;
 2) Ka tager në pjesë të giobës së katundit;
 3) Ka tager në kujri të katundit;
 4) Ka tager me marr më ndore kedo;
 5) Ka tager me pri me unë zjarmi e me spatë në të djegun të nji shpije në fis të vet;
 6) Ka tager me pri gjobtarvetnë vathë të fisit të vet;
 7) Me ra më ndo’i faj të randë shpja, per të cilin i shkon ndeshkimi i unës së zjarmit e i spatës, as katundi as Flamuri s’mund vej dorë më rrenim pa pri vet fajtori.
 
§. 27. Perlimi i Familjes.
 
 a) në Katund:
 1) I zoti i shpis do të pergjegjet per çdo dam, qi t’bajn kuej gjindja;
 2) Do të dalë në kuvend gjith sa herë të mblidhet katundi;
 3) Do të çojë puntorin në punë, qi ka katundi rrethas;
 
 b) në Flamur:
 1) Do të dalë në kuvend të Flamurit kur të thirren “Burrë per shpi’’ ;
 2) Do të pergjigjet rrethas me katund per “dy hae bukë” djemvet të Flamurit ;
 3) Do të lajë 400 grosh giobë Derës së Gjomarkut per çdo vrasë ;
 4) Do të dalë n’ushtri të Flamurit.